Agropub

---

Marianne Bøthun, Arne Vidar Tyssen, Olav Sørum og Dag Røen

Balholm AS i Balestrand har i fleire år hatt for lite tilgang til økologiske eple til å dekke etterspurnaden etter økologisk eplejuice, og betaler godt for økologisk pressfrukt (kr 5 pr kg i 2007). Eit felt på 20 dekar i full bering vil gje Balholm AS  20-30 tonn råstoff. Det vart teke sikte på levering av inntil 20 % av frukta til konsum. Det er i dag også underdekning på norske økologiske eple til konsum.

Etablering og stell
Det vart planta vel 3000 epletre (ca 20 daa) ved Sogn jord- og hagebruksskule i Aurland første veka i september 2004. Sortar i feltet er raud Aroma av klonane Ylvisåker, Orelind og Fagravoll på M9 og B9 (72 % av trea), Discovery på B9 (20 % av trea) og  Tohoku 2 på M9 og B9 (8 % av trea). Stort sett vart det planta driftsmiddelgodkjent grønpisk, men det vart supplert med nokre greina tre av Aroma-klonar.

Eplehagen i Aurland ved etablering sommaren 2004. Foto: Marianne Bøthun

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trea er planta på vevd plast på 1,5 m x 4 m avstand, og det er lagt ut dryppvatning under plasten. Det var tidlegare eng på arealet, og det vart teke  ei grasavling på arealet før pløying, steinplukking, slodding, harving og plastlegging. I køyregangane er det sådd svaktveksande gras. Det vart gjødsla med pelletert hønsegjødsel lagt ut med hand rundt treet i mars 2005 (ca 150-200 g per tre) og 2006 (ca 250-300 g per tre). I 2007 vart det dessutan tilført land via dryppvatningsanlegget. Landen vart då blanda med vatn til ledetal 1,2 og det vart tilført ca 80 l av denne blandinga per dekar.

Det vart sett opp hjortegjerde med overtrådar rundt arealet. Ugras kring stammen har vorte handluka, og det er dessutan lagt flis rundt stammen i juni 2005 og 2006. Dei to første åra etter planting vart alle blomar pinserte vekk på dei trea som vart planta som piskar, på dei greina trea vart det teke litt avling i 2006.

Val av sortar og dyrkingsopplegg

Det vart vald å dyrke intensivt mellom anna for raskt å få ut avling frå feltet, derfor vart det brukt relativt svaktveksande grunnstammar. Det optimale hadde vore å starte med toårs greina tre, men det blei for dyrt. Det hadde vore ein føremon med mekanisk brakking eller forkultur før planting, men ønsket om å kome raskt i gang og ta ei grasavling først, medførte planting på hausten direkte i ompløgd voll.

I og med at vi valde ein intensiv dyrkingsmetode med svaktveksande grunnstammar, var det lite aktuelt å ha undervegetasjon i trerekka. Feltet ligg dessutan i ein bakke som gjer det mindre egna til bruk av fres til ugraskontroll mellom trea. Det vart derfor vald å etablere feltet på vevd plast.

Det vart satsa på dryppvatning ved mellomlagring i tank og tilkopling til kommunalt vatn som kostar kr 7,80 per m³. Med dryppvatning er det lett å sikre god vasstilgang til trea under plasten i etableringsåra, det er lite arbeidskrevjande å vatne og det kan tilførast flytande gjødsel gjennom anlegget.

Vi har erfaring med at Aroma og Discovery egnar seg til økologisk dyrking i området, det er vel etablerte handelssortar som er lett å få tak i podekvist av og med ein fruktkvalitet som gjer dei velegna til både konsum og pressfrukt. Tohoku 2 vart inkludert som ekstra pollensort for Discovery. Den er egna til direktesal i gardsbutikken på skulen og gir god juice. Sorten kan få ein del skurv og vi ville ikkje tilrådd den i eit felt der det var større smittepress og fuktigare klima.

Resultat
Det har vore god tilvekst i trea, så trass i eit til dels dårleg plantemateriale (svake grønpiskar) er hagen no godt etablert. I frå 2009 er det forventa ei betydeleg avling. Det vart teke litt avling i 2006, først og fremst frå dei trea som vart planta som toåringar. I 2007 vart det levert vel 2 tonn eple til Balholm AS (5 kr per kg) og ca 300 kg vart seld gjennom skulen sin gardsbutikk (32-35 per kg).

>> Sjå dei økonomiske berekningane her.

Det var noko bladlus på einskilde tre dei to første åra, men dette var ikkje noko problem i 2007. Det er så langt ikkje observert epleskurv i hagen. Med bakgrunn i det svært låge smittepresset er det ikkje brukt svovel i hagen enno. Inne i hagen ligg det ei «øy» der det vart rydda ein del tre og buskar etter planting. Rundt denne «øya» var det ein del skadar av insekt på knoppar og blad, men hagen sett under eitt har dette vore eit lite problem.

Bladprøvar frå 2005 og 2006 indikerar god næringstilgang, noko som vi har sett att både i form av mælt stammediameter, observert skotvekst og bladfarge hos trea.

Konklusjon
Det etablerte feltet i Aurland vil l i åra som kjem bidra med 20-30 tonn med økologisk råstoff til juiceproduksjon ved Balholm AS, i tillegg til fleire tonn økologiske eple til konsummarknaden. Feltet er eit viktig demonstrasjonsfelt for å få opp interessa for økologisk epledyrking og vert aktivt brukt i undervisninga ved Sogn jord- og hagebruksskule. Vi ser alt effekten av feltet på interessa hos andre dyrkarar for å plante tilsvarande hagar og vonar at enda fleire dyrkarar vil finne dette opplegget interessant.

Eplefeltet i Aurland hausten 2007. Foto: Arne Vidar Tyssen